Azot jest podstawowym makroskładnikiem, bez którego niemożliwie jest uzyskanie zadowalających plonów roślin uprawnych. Pobierany jest on przez system korzeniowym z roztworu glebowego, ale także przez liście w przypadku aplikacji nawozów dolistnym. Podstawowym źródłem azotu jest gleba, a dokarmienie dolistne powinno mieć jedynie charakter uzupełniający.
Spis treści
Jakie formy azotu występują w glebie?
Azot jest ważnym budulcem wielu związków organicznych występujących w glebie. Jednak w tej formie jest niedostępny dla roślin. Dopiero na drodze procesu dezaminacji możliwe jest przejście azotu organicznego w formy mineralne, które mogą być pobrane przez rośliny uprawne. Szacuje się, że ilość azotu organicznego stanowi ponad 90% ogólnej puli azotu dostępnej w glebie.
Drugą grupę stanowią związki zaliczane do tzw. azotu mineralnego: azot cząsteczkowy, aniony azotynowe, amoniak, kation amonowy oraz anion amonowy. To właśnie forma amonowa i azotanowa azotu może być pobierana przez system korzeniowy roślin uprawnych.
Przejście azotu organicznego w mineralny
Proces przemiany azotu organicznego w formy mineralne zachodzi z udziałem bakterii tlenowych i beztlenowych i określany jest mianem amonifikacji (dezaminacji). Jego produktem jest amoniak oraz jony amonowe, które mogą być pobierane przez rośliny uprawne lub podlegać dalszym przemianą w glebie. Kation amonowy na drodze dwuetapowej nitryfikacji przechodzi w pierwszej kolejności w formę azotynową, a następnie w formę azotanową. Jest ona efektywniej pobierana przez rośliny, ale także bardziej podatna na wymywanie.
Azot nie tylko przechodzi w formy dostępne dla roślin, ale może także ulec przekształceniu z form dostępnych w niedostępne dla roślin. Duża w tym rola bakterii denitryfikacyjnych, które redukują azotany do azotu cząsteczkowego (N2) lub przekształcają go w nadtlenek azotu (gaz powodujący efekt cieplarniany). Zjawisko denitryfikacji zachodzi powszechnie w glebie, ale najbardziej wydajnie przebiega w glebie o wilgotności przekraczającej 50%.
Niezbędne nawożenie mineralne
Tempo przemian azotu w glebie zależy od wielu czynników. Jednym z ważniejszych jest aktywność mikrobiologiczna gleby, która z kolei zależy od pH gleby, jej temperatury oraz wilgotności. Dlatego też nie można polegać tylko na naturalnym źródle azotu i konieczne jest stosowanie azotowych nawozów mineralnych. Wysoko plonujące odmiany roślin uprawnych wymagają dobrej dostępności form przyswajalnych azotu w okresach krytycznych dla wzrostu i rozwoju.
Rola azotu w roślinie
Należy podkreślić, że azot jest podstawowym budulcem aminokwasów, które rośliny przede wszystkim muszą samodzielnie syntetyzować. Z kolei z aminokwasów zbudowane są kwasy nukleinowe oraz białka, bez których rośliny nie mogły prawidłowo funkcjonować.
Azot jest także składnikiem wielu ważnych enzymów oraz chlorofilu. To właśnie dzięki jego obecności w tkankach roślin możliwy jest proces fotosyntezy — wytworzenia niezbędnej energii do rozwoju roślin.
Nawozy azotowe aplikowane doglebowo
Źródłem azotu mogą być nawozy organiczne (np. gnojowica, obornik). Zawarty w nim N nie jest tak szybko dostępny dla roślin, jak ten dostarczony w nawozach sztucznych. Dlatego też do odpowiedniego odżywienia roślin upranych wymagane jest stosowanie azotowych nawozów mineralnych. W rolnictwie stosowane są 4 rodzaje nawozów sztucznych zawierających azot:
- Mocznik — azot w tym nawozie występuje w formie amidowej, która nie jest pobierana przez system korzeniowy. Forma amidowe na drodze hydrolizy zostaje przekształcony w formę amonową, która podlega dalszym przemianom. Od kilku lat jako nawóz może być stosowany mocznik z inhibitorem ureazy lub powłoką biodegradowalną. Zastawane rozwiązania mają ograniczyć straty azotu z nawozu mineralnego.
- Saletra amonowa — jest to najpopularniejszy nawóz azotowy, który zawiera w równych proporcjach dwie formy azotu: amonową i azotanową. Dzięki uzupełniającemu się działaniu obu form wpływa ona korzystnie na roślinę uprawną i stymuluję ją do intensywnego wzrostu wegetatywnego.
- Saletrzak — nawóz o podobnym składzie do saletry amonowej, ale zawierający mniejszą koncentrację azotu, nie przekracza 27%. Oprócz azotu nawóz zawiera także wapń oraz magnez, których obecność jest często niedoceniana.
- Roztwór saletrzano-mocznikowy jest to jedyny nawóz w formie płynnej w tym zestawieniu. Łączy w sobie aż 3 formy azotu: azotanową, amonową i amidową. Dodatkowo może zawierać zwiększoną ilość siarki, ale wówczas koncentracja azotu jest niższa.
Rolnik do wyboru ma kilka nawozów azotowych. Różnią się one właściwościami w tym też szybkością i długością działania, Wybór konkretnego nawozy powinien być dostosowany do przebiegu pogody, ale także zaawansowania uprawy, a nie tylko ograniczać się do kwestii ekonomicznych. Jeżeli wymienione elementy nie zostaną wzięte pod uwagę, to może zostać zastosowany nawóz mineralny, który nie zaspokoi potrzeb pokarmowych roślin w N. Zestawienie profesjonalnych preparatów, ułatwiające dobranie odpowiedniej formy i dynamiki działania do aktualnych potrzeb plantacji, znajdziesz na stronie: https://osadkowski.pl/nawozy/nawozy-azotowe–c-001123.
Świadome zarządzanie dokarmianiem azotowym
Ten kluczowy pierwiastek plonotwórczy bezpośrednio warunkuje przebieg procesów metabolicznych. Z uwagi na fakt, że naturalne rezerwy stanowiska występują w postaciach uwięzionych, a ich uwolnienie wymaga powolnych transformacji mikrobiologicznych, wysokotowarowa produkcja rolnicza wymusza stałą podaż syntetycznych preparatów. Aby maksymalnie wykorzystać ich potencjał, dobór odpowiedniej dynamiki uwalniania składnika pokarmowego musi ściśle korespondować z bieżącą aurą oraz stadium rozwoju łanu, spychając czysty rachunek kosztów na dalszy plan.
Precyzyjne sterowanie nawożeniem azotowym
Azot to absolutny fundament plonowania, stanowiący główny motor napędowy fotosyntezy oraz procesu budowy białek. Choć środowisko glebowe magazynuje gigantyczne rezerwy tego pierwiastka, są one niemal całkowicie uwięzione w materii organicznej i naturalnie uwalniają się zbyt wolno, by sprostać wymaganiom nowoczesnych, szybko rosnących odmian. Z tego względu intensywna agrotechnika musi opierać się na umiejętnym wprowadzaniu syntetycznych granulatów i roztworów. Osiągnięcie maksymalnej skuteczności takiego zabiegu wymaga jednak odejścia od kierowania się wyłącznie ceną na rzecz inteligentnego dopasowania dynamiki uwalniania jonów do aktualnej wilgotności, temperatury oraz konkretnego etapu wegetacji łanu.